Różne miejsca początku i wspólny punkt pytania.
Choroba, niepełnosprawność, strata i zmiana sprawności wpływają na codzienność, ale nie wyczerpują opisu człowieka. Książka przygląda się doświadczeniom ciała, komunikacji, relacji i tożsamości, pozostając blisko konkretnych potrzeb oraz pytania o własny kierunek.
Poznaj e-book „Warunki startowe” i osiem zeszytów pracy. Zestaw kupisz w Księgarni INITIUM. Tutaj znajdziesz opis, spis treści i bezpłatne materiały wprowadzające.
Znajdź swoje miejsce początkuPrzejrzyj spis treściPoznaj zeszyty pracy
Dla kogo jest ta książka?
Dla osób żyjących z chorobą lub ograniczeniem, przechodzących zmianę sprawności i doświadczających straty. Także dla bliskich, osób wspierających oraz czytelników, którzy chcą lepiej rozumieć relację między warunkami życia, sensem i obrazem siebie.
Można czytać kolejno albo wybrać temat bliski własnemu doświadczeniu. Duchowość bez religii pozostaje tu pytaniem wyrastającym z życia, a nie wyjaśnieniem przyczyn choroby czy obowiązkiem nadania cierpieniu sensu.
Od konkretu do pytania o siebie
Osiemnaście części prowadzi od różnych warunków początku przez ciało i zmysły, psychikę, relacje i zmianę sposobu działania do pytań o zdrowie, spełnienie i tożsamość. Końcowe części łączą tę drogę z koncepcją INITIUM i progiem LUMEN, pozostawiając miejsce na własne odpowiedzi.
Spis treści — osiemnaście części
Rozwiń wybraną część, aby zobaczyć jej rozdziały. Prezentujemy tytuły, bez pełnych tekstów książki.
Część I — Z INNEGO MIEJSCA
- NIE WSZYSCY BUDZIMY SIĘ W TYM SAMYM MIEJSCU
- CZASEM COŚ TRACIMY. CZASEM NIGDY TEGO NIE MIELIŚMY
- PEŁNIA, KTÓRĄ WIDZIMY U INNYCH
- BRAK
- DLACZEGO WŁAŚNIE JA?
- PUNKT NIEPOKOJU
- KIEDY PYTANIE O ZDROWIE STAJE SIĘ PYTANIEM O ŻYCIE
- CZY CHCĘ TYLKO ODZYSKAĆ TO, CZEGO MI BRAKUJE?
- POCZĄTEK POSZUKIWANIA
Część II — GDY COŚ SIĘ WYDARZA
- CHOROBA
- DIAGNOZA
- WYPADEK
- UTRATA SPRAWNOŚCI
- OTARCIE SIĘ O ŚMIERĆ
- ŚMIERĆ BLISKIEGO CZŁOWIEKA
- ŻYCIE PRZED I PO
- KIEDY DOTYCHCZASOWY ŚWIAT PRZESTAJE DZIAŁAĆ
- DLACZEGO PRZEŁOM ZMIENIA HIERARCHIĘ WARTOŚCI
- PYTANIA, KTÓRYCH WCZEŚNIEJ NIE ZADAWAŁEM
Część III — GDY NIE BYŁO „PRZED”
- NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ OD URODZENIA
- NIE PAMIĘTAM SIEBIE SPRAWNEGO
- NIE STRACIŁEM — PO PROSTU NIGDY TEGO NIE MIAŁEM
- KIEDY ODKRYWAM, ŻE INNI MOGĄ WIĘCEJ
- PIERWSZE PORÓWNANIE
- „DLACZEGO JESTEM TAKI?”
- NORMALNOŚĆ WIDZIANA Z ZEWNĄTRZ
- CZY MAM DĄŻYĆ DO ŻYCIA LUDZI SPRAWNYCH?
- MOJE MOŻLIWOŚCI NIE SĄ KOPIĄ ICH MOŻLIWOŚCI
- WŁASNY PUNKT WYJŚCIA
Część IV — CIAŁO I RUCH
- KIEDY CIAŁO NIE WYKONUJE WSZYSTKICH POLECEŃ
- OGRANICZENIE RUCHOWE
- WÓZEK
- KULE
- PROTEZA
- AMPUTACJA
- PORAŻENIE
- PRZEWLEKŁY BÓL
- CIAŁO PO URAZIE
- BLIZNA I ZMIENIONY WYGLĄD
- POMOC TECHNICZNA JAKO ROZSZERZENIE MOŻLIWOŚCI
- CZY JESTEM SWOIM CIAŁEM?
Część V — WZROK
- ŚWIAT, KTÓREGO NIE WIDZĘ
- NIEWIDOMY OD URODZENIA
- CZŁOWIEK, KTÓRY STRACIŁ WZROK
- JAK MÓZG TWORZY OBRAZ RZECZYWISTOŚCI
- PRZESTRZEŃ BEZ WZROKU
- DOTYK
- SŁUCH JAKO MAPA
- PROPRIOCEPCJA
- INNY MODEL PRZESTRZENI
- CZEGO NIEWIDZENIE UCZY O PERCEPCJI?
Część VI — SŁUCH, MOWA I KOMUNIKACJA
- ŚWIAT CISZY
- GŁUCHOTA OD URODZENIA
- UTRATA SŁUCHU
- KIEDY ŚWIAT KOMUNIKACJI JEST ZBUDOWANY DLA INNYCH
- JĘZYK MIGOWY
- MYŚL BEZ DŹWIĘKU
- ZABURZENIA MOWY
- SAMOTNOŚĆ POŚRÓD LUDZI
- CZY TRZEBA MÓWIĆ, ABY MIEĆ GŁOS?
Część VII — MÓZG I NEUROLOGIA
- KIEDY ZMIENIA SIĘ UKŁAD NERWOWY
- UDAR
- URAZ MÓZGU
- CHOROBY NEUROLOGICZNE
- CIAŁO, KTÓRE REAGUJE INACZEJ
- NEUROPLASTYCZNOŚĆ
- PONOWNE UCZENIE SIĘ ŚWIATA
- ZMIANA EMOCJI I ZACHOWANIA
- „TO JUŻ NIE TEN SAM CZŁOWIEK”
- JEŚLI ZMIENIA SIĘ MÓZG — CZY ZMIENIA SIĘ JA?
Część VIII — PAMIĘĆ I POZNANIE
- PAMIĘĆ NIE JEST NAGRANIEM
- JAK TWORZYMY WŁASNĄ PRZESZŁOŚĆ
- KIEDY PAMIĘĆ ZACZYNA ZAWODZIĆ
- KONCENTRACJA
- FUNKCJE POZNAWCZE
- NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ INTELEKTUALNA
- INTELIGENCJA A WARTOŚĆ CZŁOWIEKA
- DEMENCJA
- KIM JESTEM, JEŚLI NIE PAMIĘTAM SWOJEJ HISTORII?
- CZY JA JEST WIĘKSZE NIŻ PAMIĘĆ?
Część IX — NIEWIDOCZNE OGRANICZENIA
- „ALE PRZECIEŻ WYGLĄDASZ ZDROWO”
- CHOROBA PRZEWLEKŁA
- OGRANICZONA ENERGIA
- ZMĘCZENIE
- BÓL, KTÓREGO NIKT NIE WIDZI
- DOBRE DNI I ZŁE DNI
- DLACZEGO INNI MI NIE WIERZĄ?
- UDAWANIE SPRAWNOŚCI
- MASKOWANIE
- CZY MUSZĘ UDOWADNIAĆ SWOJE OGRANICZENIE?
Część X — PSYCHIKA
- KIEDY OGRANICZENIA NIE WIDAĆ NA CIELE
- MYŚL NIE JEST FAKTEM
- EMOCJA NIE JEST CAŁĄ RZECZYWISTOŚCIĄ
- KIEDY TRUDNO UFAĆ WŁASNEJ PERCEPCJI
- DIAGNOZA PSYCHICZNA
- „MAM” CZY „JESTEM”?
- WSTYD
- UKRYWANIE
- CZŁOWIEK JEST WIĘKSZY NIŻ JEGO STAN PSYCHICZNY
Część XI — JA I ŚWIAT
- SPOJRZENIE INNYCH
- LITOŚĆ
- EMPATIA
- POMOC, O KTÓRĄ NIE PROSIŁEM
- NADOPIEKUŃCZOŚĆ
- ZALEŻNOŚĆ
- SAMODZIELNOŚĆ
- PRAWO DO BŁĘDU
- PRACA I UŻYTECZNOŚĆ
- PIENIĄDZE I NIEZALEŻNOŚĆ
- PRZYJAŹŃ
- MIŁOŚĆ
- SEKSUALNOŚĆ
- RODZICIELSTWO
- CZY SPOŁECZEŃSTWO WIDZI CZŁOWIEKA CZY JEGO OGRANICZENIE?
Część XII — RODZINA I LĘK O NASTĘPNE POKOLENIE
- TO, CO SPOTKAŁO MNIE, JEST MOJĄ HISTORIĄ
- WSPÓLNE GENY NIE OZNACZAJĄ IDENTYCZNEGO ŻYCIA
- PREDYSPOZYCJA NIE JEST PRZEPOWIEDNIĄ
- CZY MOJE DZIECI SPOTKA TO SAMO?
- CO NAPRAWDĘ MOŻE BYĆ DZIEDZICZNE?
- CO PRZEKAZUJEMY POZA GENAMI?
- LĘK RODZICA
- MOJA HISTORIA NIE JEST HISTORIĄ MOJEGO DZIECKA
- BLISKOŚĆ NIE OZNACZA WSPÓLNEGO LOSU
- KAŻDY CZŁOWIEK PRZECHODZI WŁASNE DOŚWIADCZENIE
Część XIII — UJMA, CECHA CZY CZĘŚĆ ŻYCIA?
- „JEST ZE MNĄ COŚ NIE TAK”
- SKĄD BIERZE SIĘ POCZUCIE NIŻSZEJ WARTOŚCI?
- CZY BRAK FUNKCJI OZNACZA BRAK CZŁOWIEKA?
- OGRANICZENIE
- CECHA
- DOŚWIADCZENIE
- CZY MUSZĘ ZAAKCEPTOWAĆ WSZYSTKO?
- NIE MUSZĘ KOCHAĆ WŁASNEGO OGRANICZENIA
- NIE MUSZĘ GO NIENAWIDZIĆ
- WKOMPONOWANIE
- MOJE OGRANICZENIE JEST CZĘŚCIĄ MNIE, ALE NIE CAŁOŚCIĄ
Część XIV — KIEDY STARY MODEL PRZESTAJE DZIAŁAĆ
- CHCĘ ŻYĆ DOKŁADNIE TAK JAK WCZEŚNIEJ
- CHCĘ ROBIĆ DOKŁADNIE TO, CO INNI
- WIĘCEJ WYSIŁKU NIE ZAWSZE DAJE INNY REZULTAT
- CO JEŚLI PROBLEMEM JEST MODEL, A NIE CZŁOWIEK?
- NOWE WARUNKI WYMAGAJĄ NOWYCH STRATEGII
- PORÓWNYWANIE SIĘ Z CZŁOWIEKIEM O INNYCH MOŻLIWOŚCIACH
- PORÓWNYWANIE SIĘ Z DAWNYM SOBĄ
- NIE WRÓCIĆ — PRZEBUDOWAĆ
- WŁASNY MODEL ŻYCIA
Część XV — CZEGO NAPRAWDĘ SZUKAM?
- ZDROWIE JAKO UPRAGNIONA PEŁNIA
- CZY ODZYSKANIE ZDROWIA ROZWIĄZAŁOBY WSZYSTKO?
- DLACZEGO ZDROWY CZŁOWIEK RÓWNIEŻ DOŚWIADCZA BRAKU?
- BRAK FUNKCJI A BRAK WEWNĘTRZNY
- PEŁNIA CIAŁA I PEŁNIA DOŚWIADCZENIA
- CZY MOŻNA CZUĆ PEŁNIĘ MIMO NIEPEŁNOŚCI FUNKCJI?
- CZEGO NAPRAWDĘ PRÓBUJĘ ODZYSKAĆ?
- KIEDY MODLITWA O ZDROWIE STAJE SIĘ PYTANIEM O SENS
- GNIEW WOBEC BOGA, LOSU LUB ŚWIATA
- PYTANIE, KTÓREGO NIE DA SIĘ JUŻ ODŁOŻYĆ
Część XVI — PUNKT WSPÓLNY
- GDY ZDROWIE I DOBRE WARUNKI NIE KOŃCZĄ POSZUKIWANIA
- GDY ODZYSKANIE ZDROWIA STAJE SIĘ NADZIEJĄ NA SPEŁNIENIE
- DWA RÓŻNE POCZĄTKI
- TEN SAM NIEPOKÓJ
- CZY WARUNKI WYJAŚNIAJĄ CAŁEGO CZŁOWIEKA?
- GDZIE KOŃCZY SIĘ FAKT, A ZACZYNA INTERPRETACJA?
- CO POZOSTAJE WSPÓLNE?
Część XVII — KIM WŁAŚCIWIE JESTEM?
- CZY JESTEM SWOIM CIAŁEM?
- CZY JESTEM SWOJĄ SPRAWNOŚCIĄ?
- CZY JESTEM SWOIMI OGRANICZENIAMI?
- CZY JESTEM SWOJĄ INTELIGENCJĄ?
- CZY JESTEM PAMIĘCIĄ?
- CZY JESTEM ZAWODEM?
- CZY JESTEM ROLĄ SPOŁECZNĄ?
- CZY JESTEM OPINIĄ INNYCH?
- CO POZOSTAJE, GDY KOLEJNE ODPOWIEDZI ODPADAJĄ?
- OBSERWATOR DOŚWIADCZENIA
Część XVIII — DO LUMEN
- OD „DLACZEGO JA?” DO „CO TO WE MNIE URUCHOMIŁO?”
- OD PORÓWNANIA DO POZNAWANIA SIEBIE
- OD UTRATY DO PYTANIA
- OD FUNKCJI DO TOŻSAMOŚCI
- OD TOŻSAMOŚCI DO OBSERWACJI
- RÓŻNE MIEJSCA POCZĄTKU
- WSPÓLNY PUNKT PYTANIA
- PRÓG
- LUMEN
Osiem zeszytów pracy
36 kart, 108 pytań i 96 stron do refleksji nad wybranym obszarem. Można wybrać jeden zeszyt, wracać do niego i pracować we własnym tempie. Poniżej pokazujemy zakresy; pełne zeszyty pracy otrzymasz w zakupionym zestawie.
01. Mój punkt początku
Opis, który nie jest oceną; Moja historia nie jest cudzą historią; Porównanie i ukryta miara; To, co chcę zachować.
Powiązania: Rozdziały 1-9 i 20-29.
02. Zmiana, utrata i własne tempo
Dwa tempa; Ulga obok żalu; Dzień, w którym żal wrócił; Przyszłość bez przymusu przełomu.
Powiązania: Rozdziały 10-19 i 125-144.
03. Ciało, ból i przestrzeń działania
Cała czynność; Pomoc na moich warunkach; Ból i plan, który może się zmienić; Narzędzie wobec mojego celu; Kiedy codzienność wymaga ponownego uzgodnienia.
Powiązania: Rozdziały 30-41, 61-70 i 81-90.
04. Głos, komunikacja i bycie rozumianym
Warunki dobrej rozmowy; Odpowiedź potrzebuje czasu; Dostęp do informacji; Mój głos poza problemem.
Powiązania: Rozdziały 42-60 i 71-80.
05. Bliscy: troska, granice i współpraca
Zanim pomogę; Zwykła bliskość; Prywatność w pomaganiu; Wsparcie dla wspierających; Moja historia i lęk o dziecko.
Powiązania: Rozdziały 101-107 i 113-124.
06. Relacje, praca i warunki uczestnictwa
Wejście to dopiero początek; Rola i człowiek; Uzgodnienie bez przepraszania za istnienie; Decyzja o zaangażowaniu; Bliskość, której nie trzeba domyślać się za kogoś.
Powiązania: Rozdziały 108-114 i 136-144.
07. Obraz siebie i cudze spojrzenia
Czyj głos słyszę w swojej ocenie; Wygląd i prawo do własnej wagi; Historia większa od etykiety; Ciągłość i zmiana; Mój stan i prawo do własnego opisu.
Powiązania: Rozdziały 39-41, 69-80, 91-100 i 125-144 oraz 162-171.
08. Od potrzeby do własnego kierunku
Ulga i to, ku czemu zmierzam; Pragnienie bez kopiowania wzoru; Obserwacja blisko rzeczywistości; Dalszy krok bez obowiązku przełomu.
Powiązania: Rozdziały 145-180; uzupełniająco 4-9.
Możesz już poznawać INITIUM
Wydanie przygotowane: PDF i EPUB. Pełny zestaw kupisz w Księgarni INITIUM; pliki otrzymasz po potwierdzeniu płatności.
Otwarty warsztat: osiem sposobów poznania własnego początku
Poniższe praktyki możesz wykonać od razu. Są nowym materiałem otwartym, odrębnym od pełnych zeszytów opisanych wyżej. Wybierz jedno zadanie odpowiadające Twojej sytuacji. Zapisuj odpowiedzi w notesie, nagraniu lub innej wygodnej formie. Nie trzeba przechodzić wszystkich obszarów ani opowiadać swojej historii innym.
1. Mój punkt początku: opis bez ukrytej miary
Napisz trzy zdania o obecnych warunkach życia. Następnie podkreśl oceny i porównania: „powinienem”, „inni mogą”, „za mało”. Obok każdego spróbuj postawić dokładniejszy opis. „Jestem niesamodzielny” może oznaczać „potrzebuję pomocy przy zakupach, sam wybieram produkty i układam plan tygodnia”. Zmiana języka nie usuwa trudności. Pokazuje jednak, co wymaga wsparcia, a gdzie nadal podejmujesz decyzje.
Na koniec dopisz: „W swoim opisie chcę zachować również…”. Może to być zainteresowanie, relacja, umiejętność lub pytanie, którego warunki życia nie wyczerpują. Sprawdź po kilku dniach, czy ten opis pomaga trafniej powiedzieć komuś, czego potrzebujesz.
2. Zmiana i utrata: dwa tempa
W jednej rubryce zapisz zmianę praktyczną, którą trzeba uzgodnić teraz. W drugiej — przeżycie, które nie musi zakończyć się w terminie. Może trzeba znaleźć nowy transport, choć nadal trudno pogodzić się z utratą dawnej swobody. Sprawa organizacyjna i żal nie mają wspólnego kalendarza.
Wybierz osobę lub miejsce wsparcia dla każdej rubryki. Kto może pomóc w organizacji? Przy kim można mówić bez oczekiwania szybkiego pocieszenia? Po rozmowie zanotuj, czy otrzymałeś taki rodzaj kontaktu, jakiego potrzebowałeś. Jeśli nie, określ dokładniej swoją prośbę. Rezultatem ćwiczenia jest rozróżnienie dwóch potrzeb, a nie obowiązek przeżycia przełomu.
3. Ciało i przestrzeń działania: cała czynność
Wybierz codzienną czynność, której wykonanie jest utrudnione. Rozpisz ją od przygotowania do zakończenia. „Wyjście do biblioteki” obejmuje drogę, wejście, odnalezienie książki, możliwość odpoczynku i powrót. Trudność może dotyczyć tylko niektórych części.
Przy każdej zapisz: wykonuję sam, potrzebuję narzędzia, potrzebuję pomocy, warunki wymagają zmiany. Nie zakładaj, że każdą barierę rozwiąże większy wysiłek. Wybierz jeden warunek do sprawdzenia, na przykład dostępność miejsca do siedzenia. Po sprawdzeniu uzupełnij mapę. Zobacz, czy dokładniejszy opis zmienia rozmowę o tym, co jest możliwe, zamiast sprowadzać całą czynność do „mogę” albo „nie mogę”.
4. Głos i komunikacja: warunki rozumienia
Przypomnij sobie rozmowę, podczas której trudno było Ci zabrać głos lub odebrać informację. Opisz warunki: hałas, tempo, sposób przekazania treści, liczbę rozmówców i czas na odpowiedź. Następnie zapisz jedno uzgodnienie, które mogłoby pomóc. Przykład: „Proszę przesłać najważniejsze informacje także w tekście” albo „Potrzebuję, żeby w tej części mówiła jedna osoba”.
Jeśli to możliwe, sprawdź uzgodnienie przy kolejnej rozmowie. Oceń je przez dostęp do treści i możliwość wypowiedzi. Nie przez to, czy udało Ci się dopasować do dotychczasowych warunków. Dopisz temat, o którym chcesz mówić poza samą trudnością komunikacji. Własny głos obejmuje również to, co masz do wniesienia.
5. Bliscy: pomoc, która zostawia decyzję
Wybierz jedną powtarzalną sytuację pomocy. Zapisz osobno cel, czynności wymagające wsparcia i decyzje, które chcesz zachować. Przy przygotowaniu do wizyty ktoś może zorganizować dojazd, ale pytania oraz zakres przekazywania prywatnych informacji pozostają Twoim wyborem.
Ułóż propozycję: „Potrzebuję wsparcia przy…, a sam chcę zdecydować o…”. Jeśli jesteś osobą wspierającą, zapytaj o te dwie rzeczy, zanim wyręczysz drugiego człowieka. Po uzgodnionej próbie obie strony mogą sprawdzić, czy forma pomocy była wykonalna i zgodna z ustaleniem. Bliskość nie wymaga odgadywania potrzeb. Potrzebuje możliwości powiedzenia, co służy kontaktowi, a co go ogranicza.
6. Uczestnictwo: więcej niż możliwość wejścia
Wybierz miejsce, w którym chciałbyś uczestniczyć: pracę, grupę zainteresowań, spotkanie sąsiedzkie. Rozdziel dostęp, rolę oraz możliwość wpływu. Czy możesz dotrzeć? Czy masz dostęp do informacji? Czy ktoś pyta o Twoje zdanie i czy możesz odmówić zadania?
Nazwij jedną konkretną barierę oraz stronę, z którą warto ją uzgodnić. Przygotuj pytanie o warunki, zamiast ogólnego „czy poradzę sobie?”. Po uzyskaniu odpowiedzi sprawdź, co faktycznie staje się możliwe. Nie musisz dowodzić swojej wartości przez przyjęcie każdej roli. Celem jest poznanie warunków udziału odpowiadającego Twoim możliwościom i zainteresowaniom.
7. Obraz siebie: czyj głos brzmi w ocenie
Zapisz jedno zdanie, które często powtarzasz o sobie. Zapytaj, skąd znasz użyte w nim kryterium. Czy pochodzi z własnego doświadczenia, cudzej uwagi, porównania z wcześniejszym życiem lub społecznego wzoru?
Obok wypisz fakty, które zdanie pomija. „Nie mam nic do zaoferowania” może nie uwzględniać wiedzy, obecności, poczucia humoru czy umiejętności zauważania potrzeb. Nie zastępuj bolesnej etykiety równie ogólnym pochlebnym hasłem. Spróbuj stworzyć opis mieszczący trudność oraz konkretne zdolności. Wróć do niego po sytuacji, która zwykle uruchamia dawną ocenę. Zobacz, jakie nowe informacje przyniosła i czy Twój opis wymaga uzupełnienia.
8. Własny kierunek: forma i to, co w niej ważne
Wybierz coś, ku czemu Cię ciągnie. Zapisz konkretną formę oraz jakość, której w niej szukasz. Udział w wyprawie może oznaczać potrzebę odkrywania; prowadzenie zajęć — dzielenia się wiedzą. Nie każdą formę da się zastąpić bez straty, ale warto wiedzieć, co czyni ją ważną.
Poszukaj dostępnej okazji do spotkania z tą jakością. Ustal, czego chcesz się dowiedzieć, zamiast oczekiwać potwierdzenia całej przyszłości. Po doświadczeniu zapisz, co było żywe, co trudne i czego brakowało. Dalej możesz przejść do pragnienia jako śladu lub do swojego miejsca początku. Kierunek dojrzewa przez poznawanie własnego życia; różne warunki początku pozostają częścią tej drogi.
Schemat z publikacji
