Co ukrywa się pod złością, lękiem i wycofaniem?

Reakcja może być pierwszą warstwą doświadczenia. Pod nią czasem znajduje się pragnienie, potrzeba albo wrażliwe miejsce, które domaga się uwagi.

Czasem człowiek reaguje mocniej, niż sam się spodziewa. Ktoś mówi jedno zdanie — i pojawia się złość. Ktoś nie odpisuje — i pojawia się lęk. Ktoś zadaje pytanie — i człowiek nagle milknie, zamyka się albo wycofuje.

Na zewnątrz widać reakcję. W środku może dziać się coś więcej. Nie każda złość ukrywa to samo, nie każdy lęk oznacza tę samą potrzebę i nie każde wycofanie ma jedną przyczynę. Nie chodzi więc o przypisywanie sobie gotowej odpowiedzi, lecz o spokojne pytanie:

Reakcja jako pierwsza warstwa

Emocja często pojawia się szybciej niż zrozumienie. Najpierw odczuwamy napięcie, a dopiero później próbujemy wyjaśnić sobie, co się wydarzyło.

Złość może pojawić się, gdy mamy poczucie, że przekroczono naszą granicę. Lęk — gdy sytuacja wydaje się większa niż nasze aktualne możliwości. Wycofanie — gdy doświadczenie jest zbyt trudne, bolesne albo wrażliwe, aby od razu o nim powiedzieć.

Jeżeli zatrzymamy się wyłącznie na pierwszej warstwie, reakcja zaczyna nami kierować. Widzimy złość, ale nie dostrzegamy pragnienia szacunku. Widzimy lęk, ale nie rozpoznajemy potrzeby bezpieczeństwa. Widzimy milczenie, ale nie zauważamy bólu, wstydu lub pragnienia bycia zrozumianym.

Pragnienie może być prawdziwe, ale sposób jego wyrażenia może nam nie służyć. Można potrzebować szacunku i wyrażać to przez atak. Można szukać bezpieczeństwa i próbować kontrolować wszystko. Można chcieć ochrony i odcinać się od kontaktu.

Złość: co zostało naruszone?

Złość często pojawia się tam, gdzie człowiek czuje, że coś zostało naruszone. Może chodzić o granicę, szacunek, sprawiedliwość, wpływ albo uznanie.

Pod myślą „Jestem zły, bo on tak zrobił” może znajdować się: „Chcę, żeby traktowano mnie poważnie”, „Chcę, żeby uszanowano moją granicę” albo „Chcę, żeby ktoś zauważył mój wysiłek”. Złość nie zawsze pokazuje obiektywną prawdę o sytuacji. Pokazuje jednak, że zostało poruszone coś ważnego.

1. Co według mnie zostało naruszone?
2. Czego oczekiwałem, a czego nie otrzymałem?
3. Czy pod złością znajduje się pragnienie szacunku, wpływu albo uznania?

Lęk: czego potrzebuję, żeby odzyskać oparcie?

Lęk często pojawia się w sytuacji niepewności. Człowiek nie wie, czy poradzi sobie z tym, co nadchodzi, czy nie straci czegoś ważnego i czy będzie miał oparcie.

Pod prostym „Boję się” może znajdować się pragnienie bezpieczeństwa, jasności lub pewność, że nie zostaniemy z trudnością sami. Lęk nie zawsze oznacza, że sytuacja rzeczywiście jest niebezpieczna. Może wskazywać, że potrzebujemy więcej informacji, czasu, wsparcia albo wewnętrznego uporządkowania.

1. Czego dokładnie się boję?
2. Co mogę stracić w tej sytuacji?
3. Czego potrzebuję, aby poczuć więcej oparcia?

Wycofanie: co próbuję ochronić?

Wycofanie bywa trudniejsze do zauważenia, ponieważ nie zawsze wygląda jak silna reakcja. Człowiek nie wybucha i nie walczy. Po prostu milknie, zamyka się, znika albo udaje, że nic się nie stało.

Pod słowami „Nie chce mi się”, „To nie ma sensu” albo „Daj spokój” może znajdować się: „To mnie dotknęło”, „Nie wiem, czy mogę to pokazać” lub „Chcę się ochronić”. Wycofanie może chronić przed zranieniem, wstydem, odrzuceniem albo konfliktem. Jeżeli jednak trwa zbyt długo, odcina człowieka od relacji i od kontaktu z samym sobą.

1. Przed czym się zamykam?
2. Czego nie chcę teraz pokazać?
3. Czy moje milczenie ma mnie ochronić, czy kogoś ukarać?

Pragnienie jako naczynie

W prostym języku można powiedzieć: pod reakcją często znajduje się pragnienie. W języku kabały kli — naczynie — jest obrazem pragnienia zdolnego przyjąć napełnienie. W tym materiale pojęcie to pomaga zobaczyć, że pod reakcją może znajdować się pragnienie, które nie zostało jeszcze nazwane ani właściwie wyrażone.

Nie jest to termin, który trzeba zapamiętać. Jest to obraz pomagający postawić pytanie: Jakie pragnienie chce zostać rozpoznane?

Praktyka: zejście pod reakcję

Praktykę najlepiej wykonać po zdarzeniu, gdy emocja trochę opadnie. Chodzi o spokojny powrót do tego, co się wydarzyło.

Zmiana formy

Przykład

Ktoś bliski nie odpisuje przez kilka godzin. Najpierw pojawia się napięcie, później lęk, a następnie złość. W głowie zaczynają krążyć myśli: „Nie szanuje mnie”, „Pewnie ma mnie gdzieś”, „Skoro on tak, to ja też nie będę się odzywać”.

• Reakcja: lęk i złość.
• Fakt: bliska osoba nie odpisała przez kilka godzin.
• Możliwe pragnienie: chcę jasności, kontaktu i poczucia, że jestem ważny.
• Rozróżnienie: pragnienie kontaktu może być prawdziwe, ale oskarżenie prawdopodobnie utrudni rozmowę.
• Nowa forma: „Kiedy długo nie odpisujesz, zaczynam się niepokoić. Pomogłoby mi, gdybyś dał krótki znak, że odezwiesz się później”.

To zdanie nie pasuje do każdej sytuacji. Pokazuje jednak różnicę między działaniem pod wpływem pierwszej reakcji a odpowiedzią wynikającą z rozpoznania.

Od reakcji do wyboru

Nie chodzi o tłumaczenie każdej emocji jednym schematem. Chodzi o uczenie się lepszych pytań:

• Co we mnie zostało poruszone?
• Czego naprawdę chcę lub potrzebuję?
• Jak mogę wyrazić to w sposób, który nie niszczy kontaktu?

Kiedy człowiek rozpoznaje pragnienie pod reakcją, odzyskuje wybór. Nie musi automatycznie atakować, kontrolować ani znikać. Może zatrzymać się, nazwać to, co ważne, i poszukać właściwszej formy.

Sprawdź po lekturze

1. Która reakcja pojawia się u mnie najczęściej: złość, lęk czy wycofanie?
2. Jakie pragnienie może znajdować się pod tą reakcją?
3. Czy potrafię oddzielić pragnienie od sposobu, w jaki je wyrażam?
4. Jakie jedno prawdziwsze zdanie mogę ćwiczyć w tym tygodniu?
5. W jakiej relacji najłatwiej tracę kontakt z tym, czego naprawdę chcę?